यह ब्लॉग खोजें

गुरुवार, 9 सितंबर 2021

काल परिवर्तन test

 काल परिवर्तन करो :

१ - मैं भीड़ में शामिल हो गया ( सा वर्तमानकाल )

२ - वह लगातार पढ़ रहा है। ( अपूर्ण भूतकाल )

३ -   उसकी दुनिया बदल गई थी ( सा भविष्यकाल)

४ - डायरी में भावनाओं को लिखते हैं। ( अपूर्ण वर्तमानकाल)

५ - मोबाइल की घंटी बज रही थी। ( अपूर्ण भविष्यकाल)

६ - बड़े लोगों की ऊँची उड़ान होती है। ( सा भविष्य )

७ - फूल सभी को सुगंध देते हैं। ( सा भूतकाल )

८ - चाँटे की आवाज दूर तक गई। ( सा वर्तमान )

९ - हेतू ने फिर वही रट लगाई। ( अपूर्ण भूतकाल) 

१० - लोग समय का दुरुपयोग करते हैं ( सा भूतकाल) 

11 - शंकर मुँह छिपाकर होस्टल से भागा। ( पूर्ण वर्तमान), 

(सा वर्तमान)

12 - उन्होंने बाजार से नई पुस्तक खरीदी थी। (सा भविष्य),(पूर्ण भविष्य)

13 - सातों तारे मंद पड़ गए। (अपूर्ण वर्तमान), ( पूर्ण वर्तमान)

14 - बहुत लोग अपनी आजीविका शारीरिक श्रम से चलाते हैं। (अपूर्ण भूतकाल), ( पूर्ण भूतकाल)

15 - एक चेहरा बड़ी तेजी से जवाब देता है। (पूर्ण वर्तमान), (अपूर्ण भविष्य)

16 - सिरचन को पान खाते देख भाभी अवाक रह गई।

         (सा वर्तमान), ( पूर्ण भूतकाल)

17 - शादी में रोज मिठाई खाने को मिलती है। 

(अपूर्ण भविष्य,), (पूर्ण वर्तमान)

18 - पुष्प अपनी गंध नहीं बेचेगा। (सा भूतकाल), (सा वर्तमान)

19 - विदा का क्षण आ गया। ( पूर्ण भूतकाल), ( अपूर्ण वर्तमान)

20- आफिस के बड़े बाबू आए हैं।

 ( पूर्ण भविष्य),( सा भूतकाल)

21 - मँझली भाभी का मुँह लटक गया। ( पूर्ण वर्तमान),( सा भविष्य)

22 - मैं एकाध साल का मार्जिन रखूँगा। ( सा वर्तमान), (अपूर्ण वर्तमान)

23 - सोनाबाई की लड़की कथकली करने लगी।

( अपूर्ण भूतकाल), (सा भविष्य)

24 - लोग समय समय पर मरीज का हाल पूछने आते हैं। 

( सा भविष्य), ( अपूर्ण भूतकाल)

25 - ठीक समय पर गोपालप्रसाद और शंकर आ गए होंगे।

( सा भूतकाल), ( पूर्ण वर्तमान)

शुक्रवार, 12 मार्च 2021

वाक्प्रचार Std - 10th Unit 3

1 जीव ओवाळणे - जीवन कुर्बान करणे/ प्रेममय श्रद्धा दाखवणे

आई आपल्या बाळांवर जीव ओवाळून टाकते.

2 डोळे भरून पाहणे - ममत्वाने कौतुकाने बघणे 

आपल्या देशाच्या सैनिकांची कामगिरी लोक डोळे भरून पाहतात.

3 राखण करणे - रक्षण करणे 

सैनिक आपल्या देशाची रात्रंदिवस राखण करतात.

4 बोट रोखणे - बोटाने इशारा करणे 

बाजारात लहान बाळाने खेळणीच्या दुकानाकडे बोट रोखले.

5 खूण करणे - इशारा करणे

बाजारात लहान बाळाने खेळणीच्या दुकानाकडे खूण केली.

6 अदृश्य होणे - नाहीसे होणे 

देव गरीब माणसाला वरदान देऊन अदृश्य झाला.

7 हळहळणे - चुकचुकणे, चिंता होणे

माझ्या गुलाबाच्या झाडावर आलेले पहिले फूल कुणीतरी तोडून नेले, म्हणून मी हळहळलो.

8 शरमिंदे वाटणे - लाज वाटणे

परीक्षेत नापास झाल्यामुळे सूरजला शरमिंदे वाटले.

9 मागे पुढे न बघणे - विचार न करता तत्परतेने कार्य करणे

चांगले कार्य करण्यासाठी मी कधीही मागे पुढे बघत नाही.

10 दडपण येणे - मनावर दबाव येणे

दहावीच्या परीक्षेची एवढी भीती दाखवली जाते की मुलांवर दडपण येते.

11 अधीर होणे - उत्सुक होणे/ धीर न धरणे 

मी लॉकडाऊननंतर आपल्या मित्रांना भेटण्यासाठी अधीर झालो होतो.

12 सावधगिरी बाळगणे - अति सावध होणे

रात्रीच्या वेळी एकटे बाहर जाताना सावधगिरी बाळगली पाहिजे.

13 पाय न वाजवता जाणे - अगदी हळू चालणे 

जंगलातून जाताना आपण पाय न वाजवता गेले पाहिजे.

14 हृदय जोराने धडधडणे - भीतीने हुरहुर वाटणे

15 घसा कोरडा पडणे - भीती वाटणे

समोर वाघाला पाहून भीतीने माझा घसा कोरडा पडला

16 चौकस राहणे - सावधपणा ठेवणे

जंगलातून जाताना आपण चौकस  राहिले पाहिजे

17 अंगावर सरसरून काटा येणे - भीतीने शहारणे

समोरून दोन साप जाताना पाहून माझ्या अंगावर सरसरून काटा आला

18 आश्चर्यने थक्क होणे - चकित होणे

जादूचे खेळ पाहून मुले आश्चर्याने थक्क झाली

19 उत्साहाचे वारे भरणे - अतिशय उत्साह वाटणे

गुरुजींनी प्रोत्साहन दिल्यामुळे सुहासच्या अंगात उत्साहाचे वारे भरले होते.

20 राबता असणे - सतत हालचाल असणे

जंगलाजवळ असल्यामुळे त्या गावात कोल्हा, लांडगा, बिबट्या अशा रानटी प्राण्यांचा राबता होता.

21 खबरदारी घेणे - जिवाची काळजी घेणे

नदीकाठी राहणाऱ्या लोकांना पावसाळ्यात खबरदारी घेतली पाहिजे.

22 दक्ष असणे - सावध असणे

प्राणी व पक्षी आपल्या लहान पिल्लांच्या सुरक्षेच्या बाबतीत दक्ष असतात.

23 उत्साहाला उधाण येणे - मनात उत्साह उसळणे

आजी आपल्या घरी राहायला येणार आहे, ही बातमी ऐकताच मुलांच्या उत्साहाला उधाण आले.

24 देणे - घेणे नसणे -- संबंध नसणे 

 अजय फारच प्रामाणिक मुलगा आहे, चोरीच्या घटनेशी त्याचे काहीही देणे-घेणे नाही.

 25 पाठलाग करणे - पिच्छा करणे

पोलिसांनी दरोडेखोरांचा पाठलाग करून त्यांना पकडले.

26 पारंगत असणे - कुशल असणे

माझी मैत्रीण चित्र काढण्यात पारंगत आहे.

27 भान नसणे - गुंग होणे, दंग होणे

मी गाणे ऐकण्यात एवढी तल्लीन झाली होती की आई कधी आली याचे मला भानच नव्हते.

28 मोलाची भर घालणे - मूल्यवान कार्य करणे

प्रत्येक माणसाने यथाशक्ती मदत करून देशकार्यात मोलाची भर घातली पाहिजे.

29 हात राबणे -  कष्टाची कामे करणे

आपल्याला अन्न धान्य देण्यासाठी मातीमध्ये शेतकऱ्यांचे हात राबतात.

30 पुष्टी देणे - पाठिंबा देणे 

सैनिकांना आणि शेतकऱ्यांना जर आपण पुष्टी दिली तरच आपल्या देशाचे कल्याण होईल.

31 कष्टी होणे - दुःखी होणे

नोकरी गेल्यामुळे रामदास खूपच कष्टी झाला होता. 


शनिवार, 16 जनवरी 2021

Poem 12 संकल्पना स्पष्ट करणे

 1 - आभाळाचे छ्त्र - आभाळ हा निसर्गाचा एक घटक आहे माणसाने किती ही दौलत कमवली तरी मनाची शांती व समाधान त्याला निसर्गाच्या सानिध्यात, खुल्या आकाशाखालीच मिळते. आभाळाचे छ्त्र म्हणजे आभाळाची सावली, निसर्गाची माया.

2 - गर्भरेशमी सळसळ - माणसाच्या मनात अनेक सुकोमल भावना असतात, ज्या निसर्गाच्या सान्निध्यात फुलून यतात. मनातल्या या रेशमाच्या गाभ्यासारख्या नाजूक, कोमल व आनंदी भावनांच्या आंदोलनाला गर्भरेशमी सळसळ असे म्हटले आहे.


Poem 13 briefs

 1 - 'अलगद उतरतात दवांचे टपोरे थेंब'  या ओळीचा भावार्थ लिहा.

उत्तर -  ( प्रस्तावना )

झाड हे निसर्गाचे एक सुंदर घटक आहे. झाड आपल्या गुणांमुळे कवीला आकर्षित करून घेते. झाडाचे निरामय हिरवे सौंदर्य कवीच्या मनावर भूल घालते. पहाटेच्या वेळी जेव्हा कवी झाडाजवळ जातो तेव्हा झाडाच्या पानांवर पडलेले दवांचे टपोरे थेंब कवीच्या वहीच्या पानांवर अलगदपणे टपटप पडत असतात. 

या ओळीतून कवीला असे सुचवायचे आहे की पहाटेची शांत वेळ, हिरवेगार झाडाचे सौंदर्य, दवबिंदू, हे सर्व कवीला स्फूर्ती देतात व त्याच्या वहीवर दवबिंदूसारखे कवितांचे शब्द हळूवार, नाजूकपणे उतरतात. झाडाला पाहून कवीला कविता सुचते.

2 - 'झाडापासून आनंदी जीवन शिकावे' या विधानातील विचार स्पष्ट करा.

उत्तर : no need of prastavana

'जो वृक्षाची लागवड करतो व जो वृक्ष तोडतो, या दोघांमध्ये वृक्ष कधीच भेदभाव करीत नाही, तो दोघांना सारखीच सावली देतो' असे संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी एका ओवीत सांगितले आहे. झाडामध्ये दानशूरता व परोपकार हे गुण आहेत. झाडाची पाने, फुले, फळे, लाकडे हे सर्व दुसऱ्यांसाठीच असतात. स्वतः उन्हात उभे राहून झाड पशूपक्षी व माणसाला सावली देते. ऊन, पाऊस, कडाक्याच्या थंडीत झाड अविचल राहते. पानगळीचा मोसम संपला की ते पुन्हा नवीन पानांनी नव्या नवरी सारखे सजते. 

 या ओळीतून स्पष्ट होते की माणसाने प्रत्येक परिस्थितीत झाडासारखे आनंदी जीवन जगावे, झाडाचे चांगले गुण आपल्या अंगी बाळगावे. खडतर परिस्थितीत न डगमगता ठामपणे उभे राहावे. जीवनातील हिरवाई म्हणजे आनंद व उत्साह जपून ठेवावे. 

बुधवार, 9 दिसंबर 2020

भांडण्याचे परिणाम (गोष्ट)

 दोन मांजरांनी एकदा खवा चोरून आणला पण त्याचे वाटे करण्यासाठी त्यांच्यात भांडणे सुरू झाली. तेव्हा आपणास सारखे वाटे करून द्यावे अशी त्यांनी एका वानरास विनंती केली. वानराने ती विनंती मान्य केली व त्या खव्याचे दोन भाग करून ते तराजूच्या दोन्ही पारड्यात घातले. 

त्यापैकी एक भाग मोठा असल्यामुळे त्या बाजूचे पारडे खाली झाले. तेव्हा त्यातील बराच खवा तोंडात टाकून त्या वानराने तराजू पुन्हा उचलला, तो दुसरे पारडे खाली बसले. त्यातील आणखी बराच खवा तो घेत आहे इतक्यात ती मांजरे म्हणाली, 'वानर दादा, आमची समजूत झाली, राहिलेला खवा आमचा आम्हाला द्या.'

 वानर म्हणाला, 'मूर्खांनो, तुमची समजूत झाली असेल पण न्यायदेवतेची समजूत झाली पाहिजे ना ? तुमचा खटला फार भानगडीचा असल्यामुळे तो इतक्या लवकर संपणार नाही.' असे म्हणून दर वेळी तराजू उचलावा व प्रत्येक वेळी त्यातला खवा खावा असे त्याने चालवले होते. 

खवा अगदी थोडा राहिला असे पाहून ती मांजरे अगदी काकुळतीला येऊन त्या वानराला म्हणाली, 'वानर दादा, आता राहिला आहे तेवढा खवा तरी आम्हाला द्या.' वानर हसत म्हणाले, 'मित्रांनो, माझ्या मेहनतीबद्दल मला काही बक्षीस नको का ?' आणि उरलेला खवा त्याने चटकन तोंडात टाकला.

तात्पर्य

- थोडेसे नुकसान सहन करून आपल्या भांडणाचा निकाल आपापसात करणे चांगले

मंगलवार, 1 दिसंबर 2020

अविचाराने घडला अनर्थ (गोष्ट)

 एका शिकार्‍याने रानात एक कोल्हा पाहिला. तो इतका सुंदर दिसत होता की, त्याचे कातडे आपल्याजवळ असावे अशी त्या शिकार्‍याला इच्छा झाली. 

त्याने त्या कोल्ह्याचे बीळ शोधून काढले व त्या बिळाच्या तोंडापुढे एक खड्डा खणला. नंतर त्या खड्ड्यात काही वाळलेली झुडपे घातली व त्यावर मोठा मांसाचा तुकडा ठेवला. कोल्हा तो मांसाचा तुकडा पाहून तेथे येईल व खड्ड्यात पडेल असे त्याला वाटले.

 सर्व तयारीनंतर तो शिकारी एका झाडापाठीमागे लपून बसला. थोडया वेळाने कोल्हा बाहेर आला व समोरच असलेला मांसाचा तुकडा पाहून तो खावा असे त्याला वाटले; पण त्यात काहीतरी कट असावा असे वाटून तो पुन्हा आपल्या बिळात जाऊन बसला. 

इतक्यात एक वाघ तेथे आला. काही विचार न करता त्याने त्या मांसाच्या तुकड्यावर झडप घातली व तो खड्ड्यात पडला. त्याच्या पडण्याचा आवाज त्या शिकार्‍याने ऐकला व तो धावत तेथे गेला. खड्ड्यात कोल्हा पडला असे समजून त्याने खड्ड्यात उडी मारली, तेव्हा वाघाने त्याला फाडून खाल्ले.

तात्पर्य

- अविचाराने नेहमी अनर्थ घडत असतात.

दानशूर कर्ण ( गोष्ट )

 कर्ण दुर्योधनाचा खास मित्र होता. तो दानशूर म्हणून प्रसिद्ध होता. आपल्याकडे आलेल्या याचकाला तो कधीही रिकाम्या हाताने परत पाठवत नाही, अशी त्याची ख्याती होती. प्रतिदिन सकाळी तो स्नानास नदीवर जाई. पाण्यात उतरून सूर्याला अर्घ्य देई. स्नान झाल्यावर परत येत असतांना त्याच्यापुढे जो याचक येई, तो कधीही विन्मुख परत जात नसे.

        एकदा भगवान श्रीकृष्ण अणि अर्जुन  गप्पा मारत बसले होते. बोलता बोलता  कर्णाच्या दानशूरपणाविषयी  बोलणे चालू झाले. कृष्णाने कर्णाच्या दानशूरतेचे कौतुक केले. श्रीकृष्ण म्हणाला, ''कर्णाइतकी उदार व्यक्ती दुसरी कुणीही नाही.'' या बोलण्याचे अर्जुनाला जरा आश्चर्यच वाटले. अर्जुन म्हणाला, ''श्रीकृष्णा, धर्मराजही दानशूर आहे.'' सर्वांत अधिक दानशूर कोण आहे ? यावर मग त्यांची चर्चा चालू झाली. श्रीकृष्ण नेहमीप्रमाणेच याही गोष्टीची प्रचीती आणून देण्यासाठी सिद्ध होता. श्रीकृष्ण म्हणाला, ''ठीक आहे, उद्याच आपण धर्मराज आणि कर्ण दोघांकडे जाऊन या गोष्टीचा सोक्षमोक्ष लावून टाकू.''

        पावसाळयाचे दिवस होते. दुसऱ्या दिवशी उजाडताच श्रीकृष्ण आणि अर्जुन धर्मराजाकडे गेले. धर्मराजाला आनंद झाला. त्याने त्या दोघांचे स्वागत केले. त्यांच्या येण्याचे कारण विचारले. तेव्हा श्रीकृष्ण म्हणाला, ''राजधानीत एक महत्त्वाचे बांधकाम अचानक करावयाचे आहे. त्यासाठी लाकडे हवी आहेत.'' धर्मराजाने आपल्या सेवकांना बोलावले आणि बांधकामासाठी उत्तम प्रतीचे लाकूड आणण्याची आज्ञा केली. इकडच्या तिकडच्या गप्पा झाल्या. बराच वेळ झाला, तरी सेवक काही परतले नाहीत. बऱ्याच वेळाने सेवक परत आले, तेही खाली मान घालून. धर्मराज म्हणाला, ''काय झाले ? लाकडे मिळाली नाहीत का ?'' सगळीकडे पाऊस पडत असल्याने सारी लाकडे भिजलेलीी होती आणि त्यामुळे सेवक लाकडे आणू शकले नव्हते. नाईलाजाने धर्मराजाने अर्जुन आणि श्रीकृष्णाला लाकडे न मिळाल्याचे कारण सांगितले. श्रीकृष्ण आणि अर्जुन परत फिरले.

        त्यानंतर श्रीकृष्णाने अर्जुनाला कर्णाकडे येण्यास सांगितले. त्याच्याकडे गेल्यावर कर्णाने त्यांना आदराने आसनावर बसवले. त्यांचे क्षेमकुशल विचारले. त्यावर अर्जुनाने लाकडांची तातडीने आवश्यकता असल्याचे सांगितले. कर्ण म्हणाला, "एवढेच ना, मग त्यात एवढी चिंता करण्यासारखे काय आहे ?'' असे म्हणून त्याने आपल्या सेवकांना लाकडे आणण्यासाठी पाठवले. थोड्या वेळाने परत आलेले सेवक त्याला म्हणाले की, पावसाच्या पाण्याने सारी लाकडे ओली झाल्याने लाकडे मिळू शकली नाहीत. सेवकांचे बोलणे ऐकताक्षणी कर्ण आत गेला. बराच वेळ होऊनही कर्ण बाहेर येत नाही, असे पाहून अर्जुन श्रीकृष्णाकडे बघायला लागला. 

श्रीकृष्ण त्याला समवेत घेऊन कर्णाच्या दालनात गेला. बघतो तर काय, कर्ण आपल्या पलंगाचे पाय कापत होता. आजूबाजूला इतर लाकडी सामान तोडून ठेवलेले होते. आता त्यांना कर्णाला वेळ का लागला, याचे कारण उमगले. अर्जुनाने विचारले, ''कर्णा, एवढ्यासाठी तू तुझे चंदनाचे कलात्मक लाकडी पलंग कशाला तोडलेस ?'' त्यावर कर्ण उद्गारला, '' या वस्तू काय पुन्हा बनवता येतील; पण कुणाला आपल्याला काही देण्याची वेळ यावी आणि आपण तो क्षण गमवावा, यासारखे दु:ख कोणते असेल ?''

        पुढे याच कर्णाने आपली वरदान मिळालेली अंगभूत कवचकुंडलेही दान केली आणि आपल्या त्यागाचे मूर्तीमंत उदाहरण इतिहासात ठेवले.

        मुलांनो, दानशूर कर्णाची गोष्ट आपण पाहिली. आपल्याला आपली छोटीशी वस्तूही देण्याची इच्छा नसते. येथे तर त्याने आपली वरदान मिळालेली अंगभूत कवचकुंडलेही दान केली. आपल्यालाही आपल्या वस्तूंचा त्याग करता आला पाहिजे.

मराठी व्याकरण यूनिट ३

 प्रश्न १ वाक्यांचा प्रकार ओळखा - १ - तुला कोणते पुस्तक हवे ? २ - भारतीय संघ विजयी झाला नाही. ३ - रात्री दरीत उजेड नव्हता. ४- नवविचारांचा सम...